امامزاده سلطان ابراهیم اساتید و نوازندگان دوتار شهرستان قوچان
خرداد ۱۸

بخشى ها نوازندگان دوتار، آواز خوان و داستان سرا بودند. شهرهاى قوچان، شیروان و بجنورد مراکز عمده بخشى‌هاى شمال خراسان بوده است (شهرهاى اصلى و مراکز قدرت در شمال خراسان قدیم ) روایات عامیانه در تعریف عنوان بخشى بر این باور است که بخشى کسى است که خداوند به او بخششى یاموهبتى عطا فرموده و او را فردى استثنائى کرده است. بر طبق همین روایات، ‌بخشى باید بتواند بخواند، ‌بنوازد، ‌شعر بگوید، ‌داستان بسراید و ساز خویش را نیز بسازد. بدین ترتیب، هر نوازنده ى دوتارى بخشى نیست و جداى از تسلط بر ساز، شخص باید از نظر دانش و شرایط درونى به مرحله‌اى برسد که عنوان بخشى را زیبنده خود گرداند. البته در این زمینه استثناء نیز بوده است. مثلا استاد رحیم خان بخشى گرچه داراى صدایى نارسا بوده، اما به خاطر تسلط زیاد در ساز و نیز دانش او، باز از طرف مردم به عنوان بخشى معروف بوده است.

رحیم خان بخشى در نقل داستان‌ها به جاى آواز از بیان محاوره‌اى استفاده مى‌کرده است. انتخاب آهنگ و شعر از طرف بخشى، بستگى به تشخیص او از موقعیت مجلس دارد. بخشى‌ها معمولاً در عروسى‌ها و بطور کلى مجالس شاد مى‌نواختند و در مراسم سوگوارى رسم بر اجراى موسیقى توسط بخشى‌ها نبوده است. در قدیم هر خان، بخشى خاص خود را داشت. یکى از هنرهاى بخشى‌ها داستان سرایى است، همراه با موسیقى دوتار، آواز، دکلمه آواز و بیان محاوره‌اى و نقلى. بخشى مى‌توانسته آهنگ‌هاى رقص را تا جایى که سازش اجازه مى‌داده، ‌بنوازد، منتهى در اندرونى و در جمعى محترمانه و بسیار خودمانى.

دوتار جزء سازهاى اندورنى محسوب شده،‌ توسط بخشى‌ها نواخته مى‌شود. ظاهراً دوتار ترکمنى قدمت بیشترى نسبت به دوتار خراسانى دارد.  دوتار در شمال خراسان داراى دو کوک است: یکى با نسبت چهارم  و دیگری با نسبت پنجم.استاد یگانه معتقدند که کوک هاى دوتار یکى ترکى و دیگرى کردى است. با کوک ترکى مى‌توان آهنگهاى گرایلى،‌ تجنیس، شاختا، نالش، دوست محمد، ‌غریب و … و با کوک کردى آهنگهاى الله‌مزار، لو، درنا، جعفرقلى و … را اجرا کرد. معمولاً در مجالس شادى اول شب براى ایجاد هیجان و رقص از سورنا. و دهل و قشمه استفاده مى‌شود و در پایان شب، ‌بخشى‌ها در اندرون دوتار مى‌نواختند. دوتارهاى قدیمى در شمال خراسان از ساز‌هاى امروزى کوچک‌تر بوده‌اند. کاسه و صفحه دو تار از چوب توت و دسته آن معمولاً از چوب زردآلو ساخته میشود. در قدیم به جاى سیم از ابریشم استفاده مى‌شده است. دوتار در شمال خراسان از نظر اندازه داراى استاندارد معینى نیست. دوتارهاى فعلى داراى ۱۱ و گاه ۱۲ پرده است. پرده‌هاى آن در فواصل نیم پرده  نه چندان دقیق بسته میشود و فواصل کوچک تر از نیم پرده، ‌در پرده‌بندى آن وجود ندارد.


۶ پاسخ به “درباره دوتار قوچان::سازی که نوای آن از جان و دل برمی خیزد.”

  1. saeed گفت:

    kheyli khob bod. vali omidvaram az 2tare ghochan bishtar benevisid.
    mamnonam.

  2. امیر گفت:

    خوب بود ولی یه چند تا عکس و آهنگ هم میذاشتی بهتر میشد

  3. سید اسدالله رضوی گفت:

    با سلام و تشکر
    اینجانب اهل استان فارس هستم و علاقه شدیدی به موسیقی شمال خراسان مخصوصا دو تار نوازی اساتید قوچان مانند استاد یگانه استاد سلیمانی و استاد خضری و …دارم لذا خواهشمندم مرا در جمع آوری موسیقی اصیل کردی کرمانجی و اساتید فوق یاری و راهنمایی فرمایید .

    با تشکر فراوان
    رضوی
    ۰۹۱۲۴۴۷۶۲۱۰

  4. zahra گفت:

    khili jaleb bood mamnon etelaate khobeton

  5. hasti گفت:

    tarikhcheye do tar dar qhochan vasi tar az ini ast keerae shode aast.pishnehad mishavad teye mosahebe ba ostad ye ganeh kamel tar shavad
    ya ali

  6. محمدرضا گفت:

    kheyli saze dotar makhsusan dotare ghoochano dus daram yekam bishtar darmorede khode saz va amuzeshesh tozih bedin.mec

نظر دهید

هاست رایگان فارسی

حمید آنلاین

وبلاگ گروه سایت های وبفا